Części do silnika elektrycznego: jak dobrać wymiarowo

Części zamienne do silników elektrycznych dobiera się wymiarowo, a nie po marce. Przewietrznik opisują dwie liczby — średnica wału i średnica zewnętrzna. Osłonę wielkość mechaniczna i średnica. Tabliczkę zaciskową liczba i rozmiar śrub. Najpewniejsza metoda to zdjąć uszkodzony element i zmierzyć go suwmiarką.

Dlaczego marka silnika nie ma znaczenia?

Silniki elektryczne budowane są według norm IEC, które ustalają wymiary zewnętrzne dla każdej wielkości mechanicznej. Dwa silniki o tej samej wielkości i formie mocowania — niezależnie od producenta — mają tę samą wysokość osi wału i ten sam rozstaw otworów kołnierza.

Znormalizowane są jednak wymiary przyłączeniowe, a nie każdy detal. Wirniki przewietrzników tej samej wielkości potrafią różnić się średnicą zewnętrzną między seriami. Dlatego dobór po samej wielkości mechanicznej bywa trafny, ale pomiar jest pewny.

Co mówi liczba w oznaczeniu silnika

W oznaczeniu takim jak 90B5 liczba 90 to wielkość mechaniczna, czyli wysokość osi wału nad podstawą w milimetrach. Litera z cyfrą to forma mocowania: B3 to łapy, B5 duży kołnierz z otworami przelotowymi, B14 mniejszy kołnierz z otworami gwintowanymi.

Ta liczba jest punktem wyjścia do doboru osłony i kołnierza. Do doboru przewietrznika potrzeba jeszcze średnicy wału po stronie wentylatora.

Przewietrznik

To wirnik osadzony na tylnym końcu wału — wymusza przepływ powietrza chłodzącego korpus. W nazwie każdej pozycji są dwie liczby w formacie „średnica wału × średnica zewnętrzna”, na przykład Przewietrznik P14 14x100mm to otwór 14 mm i wirnik o średnicy 100 mm.

Wirniki są symetryczne i tłoczą powietrze niezależnie od kierunku obrotów. Pełna oferta: przewietrzniki.

Uszkodzonego przewietrznika nie warto zostawiać. Silnik nadal się kręci, ale przestaje być chłodzony z założoną wydajnością — przy pracy ciągłej pod obciążeniem prowadzi to do przegrzewania uzwojenia i skrócenia życia izolacji.

Osłona wentylatora

Osłona kieruje strumień powietrza wzdłuż żeber korpusu i zabezpiecza wirnik przed dotknięciem. Dobiera się ją po wielkości mechanicznej i potwierdza średnicą zewnętrzną — obie wartości są w nazwie, jak w pozycji Osłona G-90 Fi 167mm: G-90 odpowiada silnikowi wielkości 90, a 167 mm to średnica.

Silnik nie powinien pracować bez osłony. Bez niej wirnik rozrzuca powietrze na boki i chłodzenie jest wyraźnie gorsze, a odsłonięty element wirujący jest po prostu niebezpieczny. Oferta: osłony.

Tabliczka zaciskowa

Listwa w skrzynce przyłączeniowej, na której łączy się końcówki uzwojenia z przewodem zasilającym. Dobiera się ją dwojako — po liczbie i rozmiarze śrub (3 × M6, 6 × M4 do 6 × M8) albo po wielkości silnika (56/63/71, 80/90, 100, 112/132, 160), jak Tabliczka zaciskowa 80/90.

Sześć zacisków to nie nadmiar — pozwalają przełączyć uzwojenie między gwiazdą a trójkątem. Pozycje z dopiskiem „zestaw” zawierają komplet elementów złącznych. Oferta: tabliczki zaciskowe.

Kołnierz

Kołnierz pozwala zamocować silnik czołowo zamiast na łapach. Dobiera się go po wielkości silnika i formie mocowania — B5 to duży kołnierz z otworami przelotowymi, B14 mniejszy z otworami gwintowanymi. Różnice między formami mocowania i sytuacje, w których stosuje się każdą z nich, opisaliśmy w artykule Silnik łapowo-kołnierzowy.

Jak zmierzyć, gdy nie ma czego zdjąć

Zdarza się, że część jest tak zniszczona, że pomiar odpada. Wtedy kolejność jest taka:

1. Odczytaj wielkość mechaniczną z oznaczenia silnika na tabliczce znamionowej.
2. Zmierz średnicę wału po stronie wentylatora — do tego wystarczy suwmiarka.
3. Zmierz średnicę wewnętrzną gniazda, w które wchodzi osłona.
4. Porównaj z zakresami w kategorii części do silników.

Jeżeli silnik był kiedykolwiek remontowany lub przezwajany, tabliczka bywa myląca — wtedy liczy się wyłącznie pomiar.

Czego nie da się dobrać wymiarowo

Metoda „zmierz i zamów” działa dla części mechanicznych, ale ma granice. Są elementy, przy których pomiar nie wystarczy:

• Kondensator w silniku jednofazowym — pojemność wynika z konstrukcji uzwojenia pomocniczego, nie z wymiarów. Trzeba ją odczytać z obudowy starego elementu albo z danych producenta.
• Uszczelnienia wału — poza średnicami liczy się materiał, dobierany do temperatury i substancji, z którymi ma kontakt.
• Wyłącznik odśrodkowy — element dopasowany do konkretnej serii silnika.

W tych przypadkach punktem wyjścia jest oznaczenie typu silnika i karta katalogowa, a nie suwmiarka.

Łożyska — część, której nie widać na liście zamiennych

Łożyska zużywają się szybciej niż uzwojenie i w praktyce to one najczęściej decydują o końcu życia silnika. Objawy są rozpoznawalne: narastający szum lub wycie zmieniające się z prędkością obrotową, wyczuwalne drgania korpusu, a w zaawansowanym stadium luz na wale wyczuwalny ręką po zdjęciu osłony.

Przyczyny w kolejności częstości to przeciążenie promieniowe (najczęściej zbyt mocno napięty pas), zanieczyszczenie, praca w wysokiej temperaturze oraz zwykłe przepracowanie godzin. Z tego wynika praktyczny wniosek: łożysko wymienione bez usunięcia przyczyny zużyje się tak samo szybko jak poprzednie.

Typ łożyska jest podany na jego obudowie po zdemontowaniu tarczy — nie na tabliczce znamionowej silnika.

Od czego zacząć przy nietypowym silniku

Bywa, że silnik nie pasuje do żadnego standardu: pochodzi z maszyny importowanej, był remontowany albo ma nietypowe wykonanie. Kolejność jest wtedy taka:

1. Sfotografuj tabliczkę znamionową w całości, nawet jeśli część danych jest nieczytelna.
2. Zmierz suwmiarką średnicę wału po obu stronach — napędowej i wentylatora.
3. Zmierz wysokość osi wału nad podstawą, czyli wielkość mechaniczną.
4. Przy kołnierzu zmierz jego średnicę zewnętrzną i rozstaw otworów.
5. Zmierz średnicę zewnętrzną osłony wentylatora.

Ten komplet pozwala dobrać części nawet bez znajomości producenta, bo wszystkie pozycje w katalogu są opisane wymiarami.

Kiedy naprawa przestaje się opłacać

Przewietrznik, osłona czy tabliczka to części za kilkanaście do kilkudziesięciu złotych i ich wymiana niemal zawsze się opłaca. Inaczej jest przy uszkodzeniu uzwojenia lub łożysk w małych silnikach — koszt przezwojenia potrafi zbliżyć się do ceny nowej jednostki z oferty silników, na przykład 1,1 kW 1400 obr/min 90B5. Przy większych mocach rachunek zwykle wychodzi na korzyść naprawy.

Powiązane produkty

• Przewietrznik P14 14x100mm
• Osłona G-90 Fi 167mm